میراث فرهنگی ناملموس (ICH) به مجموعهای از سنتها، آدابورسوم، دانشها، مهارتها و شیوههای زندگی اطلاق میشود که از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود و برای جوامع مختلف هویت فرهنگی و معنای خاصی دارد.
این میراث برخلاف میراث فرهنگی ملموس، که معمولاً شامل آثار فیزیکی و بناهای تاریخی است، به صورت غیرملموس و در قالب تجربهها، رفتارها و تعاملات اجتماعی در جامعهها وجود دارد. میراث فرهنگی ناملموس بهطور مداوم در حال تغییر است و به نیازها و شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جوامع پاسخ میدهد. به عبارت دیگر، این نوع میراث همواره در حال بازآفرینی و تطبیق است، زیرا نمیتوان آن را در قالب اشیای ثابت محدود کرد.
یونسکو میراث فرهنگی ناملموس را بهعنوان بخشی از فرهنگ زنده مردم تعریف کرده که موسیقی، رقص، زبانهای بومی، آیینها و دانش سنتی درباره طبیعت را شامل میشود.
این میراث نقش مهمی در حفظ انسجام اجتماعی، هویتسازی و تقویت خلاقیت دارد، اما در عصر جهانیشدن با تهدیداتی مواجه است که ممکن است به فراموشی یا تغییر آن منجر شود. بنابراین، حفاظت و انتقال آن از طریق آموزش، آگاهیبخشی و مشارکت جوامع ضروری است. حفظ میراث فرهنگی ناملموس به تنوع فرهنگی، توسعه پایدار و تقویت روابط بین فرهنگها کمک میکند.
ایران با تاریخ غنی و فرهنگی باستانی، همیشه در عرصه هنرهای دستی پیشگام بوده است. در این میان، فرش کاشان با طرحهای پیچیده و رنگهای بینظیر، فرش فارس با ریشههای عشایری و طراحیهای ساده و اصیل، سوزندوزی ترکمن با نقوش خاص و نوغانداری و تولید نخ ابریشم که یک میراث باستانی است، نمونههای برجستهای از دستاوردهای فرهنگی این سرزمین به شمار میروند. هر یک از این هنرها به تنهایی نمایانگر بخشی از تاریخ و هویت مردم ایران هستند و در ثبت جهانی نیز جایگاه ویژهای پیدا کردهاند.