ایکس (توئیتر سابق) نسبت به دیگر شبکههای اجتماعی مورد استفاده در ایران از جمله اینستاگرام، بستری تعاملیتر و صریحتر است. تعاملی از این نظر که بسیاری از اتفاقات داغ اجتماعی سیاسی، با کمترین اتلاف وقت در این شبکه مورد تجزیه و تحلیل قرار میگیرند. صراحت این شبکه نیز از این جهت اهمیت دارد که حسابهای توئیتری زیادی با شناسه کاربری مجهول یا ناشناس فعالیت میکنند و محتوای مورد نظر خود را بدون سانسور یا محدودیت منتشر میکنند.
توئیتر در مقایسه با اینستاگرام اگرچه از نظر تعداد اعضا، بسیار محدوتر به حساب میآید، اما گاهی با همین تعداد محدود اعضا (توئیتر فارسی کمتر از ۱۰ میلیون عضو فعال دارد حال آنکه اینستاگرام فارسی بالای ۴۰ میلیون فعال کاربری دارد) در برخی اوقات پیشروتر و جریانسازتر از اینستاگرام است. با این حساب، الگوریتم کاری توئیتر و همچنین شیوه فعالیت در آن، تفاوتهای زیادی با اینستاگرام دارد که سببشده تمایل به فعالیت در این دو بستر از طرف کاربران به شدت تفاوت پیدا کند.
گروه دادهکاوی به منظور واکاوی فعالیت کاربران در سال ۱۴۰۳ و همچنین تحلیل جریانشناسی اعضای موثر این بستر، به استخراج و تدوین گزارش سالانه ایکس فارسی با تمرکز بر جریانشناسی کاربران پرداخته که بخشی از این گزارش در ادامه ارائه شده است:
نسبت محتوای نشری به بازنشری
انتشار محتوای تولیدی در مقایسه با محتوای بازنشری، یکی از اتفاقات قابل ملاحظه در توئیترفارسی است و استخراج دادهها از فروردین تا اسفند ۱۴۰۳ نشان میدهد ۷۸ درصد دادههای منتشر شده در توئیتر فارسی در سال گذشته که حدود ۱۶۰ میلیون محتوا بوده، به بازنشر (ریتوئیت) و ۲۲ درصد محتوای سالانه (حدود ۴۵ میلیون) به محتوای اصلی و توئیتها اختصاص داشته است.
مقایسه کنید این میزان داده بازنشری و نشری در توئیترفارسی با تلگرام فارسی که نسبت محتوای بازنشری در آن بسیار کمتر و در حد یک چهارم یا یک پنجم مطالب تولیدی است.
دستهبندی کاربران
در این بررسی، سه دسته کلی از کاربران شناسایی و از طریق کدگذاری طبقهبندی شدند: نخست کاربران موافق و حامی نظام هستند که شامل اصلاحطلبان، اصولگرایان و برخی کاربران ورزشینویس حامی و ملتزم به قوانین کشور است. دوم، کاربران مخالف نظام که براندازان، سلطنتطلبان و اپوزیسیون را شامل میشوند و در نهایت کاربران روزمرهنویس که بحث و نظر سیاسی در خصوص حاکمیت و سیستم سیاسی کشور ابراز نکردهاند.
دستهبندی های زیر براساس بررسی سامانه و واکاوی تکمیلی پژوهشگر ایرنا انجام شده است.
برانداز سلطنتطلب: کاربرانی در نظر گرفتهشدند که به طور آشکار به پهلوی و شخص رضا پهلوی ابراز تمایل و حمایت کردند.
برانداز غیر سلطنتطلب: کاربران مخالف نظام که آشکارا تمایل خود را به براندازی بیان کردهاند اما جزو سلطنتطلبان نیستند.
اپوزیسیون: کاربران منتقد و مخالف حاکمیت که در هیچیک از گرایشهای سیاسی از جمله اصولگرا، اصلاحطلب و... تعریف نمیشوند و همانند براندازان به طور علنی تمایل به تخریب و براندازی نمیکنند و به کنایه و انتشار محتوای طنز بسنده کردند.
روزمرهنویسها: در این پژوهش، کاربرانی در نظر گرفته شدند که محتوای سیاسی له یا علیه حاکمیت منتشر نکردهاند و محتوای بررسی شده از آنها فقط محتوای غیرسیاسی و سرگرمکننده شامل خاطرهنگاری، عکسنوشت و مسائل مربوط به روزمرهگیهای آنان بوده است.
ورزشینویسها: کاربرانی که محتوای ورزشی تولیدکردهاند و به طور مشخص، اکانت توئیتری تیم پرسپولیس با چند توئیت در میان کاربران موثر سال ۱۴۰۳ قرار گرفته است.
اصولگرا: همه کاربران منتسب به جریان اصولگرایی از پایداری، ارزشی، اصولگرای سنتی و اصولگرایان مدرنتر در این طبقهبندی قرار داده شدند.
اصلاحطلب: کاربران اصلاحطلب و متمایل به جریان اعتدالگرا و وفاقی در این دسته جاگذاری شدهاند.
جریان شناسی کاربران موثر در سال ۱۴۰۳
با مقدمه بالا و تبیین خط و مرز دستهبندیهای سیاسی رایج در بستر توئیترفارسی در سال گذشته، نسبتهای جالبی از محتوای موثر و پرلایک کاربران مختلف به دست آمده که در گراف دایرهای زیر آمده است:
واکاوی محتوای پرلایک استخراج شده در توئیترفارسی در بازه یکم فروردین تا ۳۰ اسفندماه ۱۴۰۳ نشان میدهد عمده محتوای منتشرشده و پرلایک در این بستر که حداقل ۲۰ هزار لایک و حداکثر ۷۵ هزار لایک دریافت کردند(بیشترین توئیت سال ۱۴۰۳، ۷۴ هزار و ۴۷۵ لایک گرفته) مربوط به گرایشهای مخالف نظام بوده که در قالب کاربران برانداز سلطنتطلب(۳۴ درصد)، کاربران برانداز غیرسلطنتطلب(۱۸ درصد) و اپوزیسیونها (۲۳ درصد) نشر و بازنشر شدهاند و در مجموع ۷۵ درصد کل محتوای پرلایکها را شاملشده است.